Tytułowa wada była przez teologów i moralistów nazywana miękkością psychiczną lub po prostu rozpieszczeniem. Najogólniej można powiedzieć, że miękkim jest ten, kto zbyt łatwo ustępuje od dobra z powodu trudności (św. Tomasz).

Rozpieszczone dziecko, napotykając nawet błahą trudność: wybucha płaczem, marudzi, płacze bądź dostaje ataku histerii (rzuca przedmiotami, wybiega z pokoju i trzaska drzwiami).

Dzieje się tak, ponieważ charakteryzuje je brak odporności na niedobór… różnych przyjemności czy radości życiowych. Słowem – jest przyzwyczajone do materialnego i psychicznego luksusu. A taką przyjemnością czy luksusem jest np. sytuacja zabawy, wygody, spełniania wszystkich kulinarnych zachcianek przez rodziców, posiadania ulubionych zabawek czy gadżetów elektronicznych (w przypadku starszej młodzieży).

Ich nagły brak prowadzi do „działań obronnych”.

Rozpieszczenie a luksus

Wspomniany luksus w tym przypadku jest pojęciem względnym. Na przykład, posiadanie urządzeń technologicznych nie jest dzisiaj czymś nadzwyczajnym, ale należy do standardu życiowego („komórka”, laptop). Jeżeli jednak dzieci lub młodzież traktują je, jak „posążki nowych bóstw”, to nie można tego tak zostawić. Trzeba rozważyć ograniczenia w ich stosowaniu.

Generalnie – życie pozbawione wygodnictwa – wzmacnia dziecko. Przyzwyczaja się ono do sytuacji braku i z czasem nie jest on już taki uciążliwy.

Jak zapobiegać rozpieszczeniu?

Przez hartowanie charakteru. Oczywiście trzeba zachować zdrowy rozsądek, unikając radykalnych i nieprzemyślanych kroków. Nie można dziecka głodzić czy zmuszać do sypiania na desce. Na początek wystarczy, jak od czasu do czasu, zburzymy „święty spokój” poprzez ograniczenie wygodnictwa.

O. Jacek Woroniecki przypominał stary sposób na obżarstwo: wystarczy zostawić odrobinę pokarmu na talerzu i zrezygnować z dokładek. Jeśli taką zasadę będziemy wcielali w życie także w innych wymiarach funkcjonowania dziecka, to z całą pewnością przyniesie ona pozytywne efekty.

Jednak dobrze byłoby nie pozostawać tylko na rezygnacji z wygód, ale dodatkowo narzucać dodatkowe zadania (pracę, trud).

Dwa działania

Mamy zatem dwa działania, które wykonywane systematycznie budują charakter, a wraz z nim cnoty: codzienna rezygnacja z odrobiny wygody (luksusu) oraz/lub (pozostawiam to rodzicielskiej roztropności) zachęcanie do pokonania pewnego trudu, wykonania dodatkowej pracy, która wzmocni wolę.

1. Rezygnacja z wygód

Przykłady braku wygód (do wyboru) w ciągu dnia:

- jazda autobusem, a nie samochodem do szkoły,
- rezygnacja z telewizora lub ograniczenie oglądania,
- używanie starszego, niemodnego modelu “komórki” (po rodzicach),
- czasowo bądź stała rezygnacja z gadżetów technologicznych typu odtwarzacz mp3 (starsza młodzież),
- korzystanie z komputera w określonych godzinach,
- wcześniejsze wstawanie (pobudka).

To tylko kilka propozycji, jak widać nie jest to radykalny program, ale i tak w moim przekonaniu może on być skuteczny. Zastosowane ograniczenia oraz rezygnacje są dla wielu dzieci okazją do wzmocnienia charakteru. Na początku mogą być wymuszone, ale docelowo powinny być wewnętrznie zaakceptowane przez młodego człowieka.

2. Podjęcie trudu, dodatkowego zadania

Przykłady:

- dłuższe, niż zwykle odrabianie lekcji,
- wykonanie pracy w domu, która standardowo nie należy do dziecka,
- dłuższe, niż zwykle odrabianie lekcji.

Zakładam, że dziecko ma jakieś obowiązki, jeśli zaś nie ma, to musimy zachęcać je do spełniania tych podstawowych.

Podjęcie tych dwóch działań wcześniej czy później doprowadzi do wzmocnienia charakteru i zapobiegnie powstaniu wady rozpieszczenia, ewentualnie wyleczy z niej (gdy już się pojawiła). Rzecz w tym, żeby te działania były systematyczne i roztropnie podejmowane, czyli dostosowane do psychiki konkretnego dziecka.

Dariusz Zalewski

Źródło: Edukacja klasyczna w XXI wieku