Zamiast budować prorodzinny system emerytalny i podatkowy, koalicja PO - PSL chce wysyłać dzieci do żłobków. Zapłacą za to rodziny samodzielnie opiekujące się małymi dziećmi, dla których rząd nie ma żadnej oferty. Z dr. Łukaszem Hardtem z Instytutu Sobieskiego rozmawia Piotr Czartoryski-Sziler.

Ułatwienia w tworzeniu żłobków - to główny zapis projektu ustawy o formach opieki nad dziećmi do lat trzech. W opinii marszałka Bronisława Komorowskiego i Platformy Obywatelskiej, ułatwi to funkcjonowanie polskich rodzin. Czy w tym kierunku powinna zmierzać polska polityka prorodzinna?

- Ustawa przewiduje odbiurokratyzowanie systemu tworzenia żłobków. Oprócz żłobków projekt ustawy o opiece nad dziećmi do lat trzech wymienia także m.in. nianie i opiekunów dziennych. Autorzy ustawy zapominają jednak, że rodzina jest najlepszą i najbardziej powszechną w Polsce formą opieki nad dziećmi i również jej powinny dotyczyć zapisy tego aktu prawnego. Podstawowym celem wspomnianej ustawy jest ułatwienie kobietom godzenia pracy zarobkowej i opieki nad dzieckiem. Ustawa jednak nie przewiduje ułatwień dla tych kobiet, które świadomie rezygnują z pracy zawodowej i samodzielnie wychowują dziecko do 3. roku jego życia. Niestety, analizując projekt tej ustawy, należy się obawiać, że wkrótce może zostać wysunięta propozycja nie tylko ułatwień w zakładaniu żłobków, ale również zwiększenia ich finansowania ze środków publicznych. Wówczas będą one m.in. finansowane z podatków rodzin wielodzietnych, które swoich pociech nie wysyłają do żłobków, co jeszcze bardziej będzie pogłębiało dyskryminację tych rodzin w systemie podatkowym.

W oczywisty sposób jest to niesprawiedliwe.

- Projekt ustawy zawiera np. zapisy dotyczące niani czy dziennego opiekuna. Dzienny opiekun to osoba zajmująca się kilkorgiem dzieci, której wynagrodzenie jest częściowo pokrywane przez rodziców, a częściowo przez samorząd. W ustawie zaznaczono, że dziennym opiekunem nie może być np. matka opiekująca się wyłącznie swoimi dziećmi, ale musi jeszcze wziąć pod opiekę inne. Zatem ta ustawa nie dostrzega, że najlepszym opiekunem dla dziecka jest jego matka. Po drugie, nakłada pewien obowiązek finansowy (współfinansowanie dziennych opiekunów) na samorządy, nie przydzielając im dodatkowych środków, co jest, niestety, przejawem szerszego trendu polegającego na obciążaniu przez rząd samorządów nowymi obowiązkami, bez jednoczesnego zwiększenia ich dochodów. W tej ustawie jest dużo kontrowersyjnych zapisów, które wymagają dalszej dyskusji i modyfikacji.

Czy za takimi działaniami nie stoi ideologia popierania pracy zawodowej kobiet i obejmowania instytucjonalną opieką dzieci? Co z matkami, które pragną pozostać w domu?

- Uważam, że polityka rodzinna powinna być maksymalnie elastyczna, tzn. stwarzać rodzinom szereg różnych możliwości. Ważne jednak, żeby to rodzina w sposób swobodny dokonywała wyboru. W wielu krajach, np. w Norwegii, funkcjonuje system bonu wychowawczego, a zatem jest pewna kwota na dziecko, która "idzie" za nim. Co to oznacza? Jeśli ktoś chce mieć dziecko w żłobku, to finansuje to z tych pieniędzy; jeśli jednak dziecka do żłobka nie chcemy posłać, to pieniądze zostają w domu, co w rzeczywistości pokrywa pracę wykonywaną przy dzieciach. Idea bonu wychowawczego wydaje się zatem ciekawym i sensownym rozwiązaniem. Oczywiście, trzeba przeanalizować jego realność w obecnej sytuacji finansów publicznych w Polsce. Trzeba jeszcze podkreślić, że mamy najgorszą relację wydatków państwa na osoby starsze i dzieci wśród krajów OECD. To znaczy, że budżet relatywnie najwięcej przeznacza na osoby starsze, mało zaś na młodzież czy na rodziny i dzieci. Wynika to z faktu, że nasz system emerytalny nie został zreformowany. Nie wiem, czy zasadne jest wszczynanie debaty: młodzi kontra starzy, ale w naszym systemie jest tak, że są renty, wcześniejsze emerytury, emerytury pomostowe itd., a osoby młode podobnego zastrzyku finansowego z budżetu nie mają. To także jest kolejny temat do dyskusji w ramach debaty o polityce rodzinnej.

Jakie rzeczywiste problemy polskich rodzin, w tym szczególnie wielodzietnych, powinien podjąć rząd, zamiast zajmować się tworzeniem żłobków?

- Dla rodzin wielodzietnych ułatwienia w tworzeniu żłobków na pewno nie są kwestią pierwszorzędną. Gdy kobiecie, która zajmuje się dziećmi w domu, kończy się okres urlopu wychowawczego, to nie ma odprowadzanych składek do ZUS. To jest bardzo istotny problem do rozwiązania. Udało się trochę polepszyć sytuację tych rodzin poprzez system podatkowy, mechanizm ulgi, ale wciąż pozostają do zmiany zapisy w systemie emerytalnym dotyczące kobiet, które zajmują się dziećmi w domu, a nie są już na urlopie wychowawczym. To na pewno bardzo pilna kwestia do rozwiązania. Pilniejsza w tym momencie niż sprawa żłobków.

Dziękuję za rozmowę.

Źródło: Nasz Dziennik