Polska szkoła zabija umiejętności twórczego myślenia. Twórczy uczniowie są dla nauczycieli niewidoczni lub niewygodni - wynika ze specjalistycznych badań. W ramach trwającego w Krakowie Festiwalu Kreatywności nauczycielom na pomoc ruszają specjaliści.

Olga Szpunar: Przestraszył mnie Pan badaniami pokazującymi, że gdy polskie dzieci osiągną dziesięć lat, gwałtownie spada u nich umiejętność twórczego myślenia. Co gorsza, nigdy nie wracają już do takiej formy, w jakiej były przed osiągnięciem tego wieku.

Dr Witold Ligęza, psycholog, dyrektor Grupy Edukacyjnej Ośrodka Twórczej Edukacji "Kangur": Smutne, ale tak właśnie się dzieje.

Ale co właściwie się dzieje?

- Dziecko idzie do IV klasy podstawówki. Z tak zwanego nauczania zintegrowanego, gdzie wszystkie przedmioty jakoś tam ze sobą się łączyły, w związku z czym miały swój sens i logikę, przechodzi w system odrębnych 45-minutowych lekcji, które niestety z rozwijaniem twórczego myślenia nie mają zbyt wiele wspólnego.

Skąd Pan wie?

- Też z badań. Pracownicy Uniwersytetu Pedagogicznego skontrolowali 2 tys. szkolnych lekcji. Okazało się, że tylko na 2 procentach z nich nauczyciele stosowali techniki pobudzające uczniów do twórczego myślenia.

Czyli?

- Czyli na przykład pani od plastyki, zamiast rozdać uczniom puste kartki i powiedzieć: "Narysujcie co tam sobie chcecie", dała im kartki z fragmentami rysunków: tu kawałek muru, tam kawałek góry i powiedziała: "Tego obrazu nie dokończył malarz, zróbcie to za niego". Gdy dzieciom da się pustą kartkę, zazwyczaj rysują domek, płot, słońce. Gdy zastosuje się metodę niedokończonego obrazu, powstają fantastyczne rzeczy. Bo twórczość to nie dowolność. Twórczość wymaga inspiracji.

Problem w tym, że większość nauczycieli jej nie ma.

- Wie pani, to paradoks. Bo w szkołach panuje wielka moda na kreatywność. Podstawówki, gimnazja, licea... wszyscy reklamują się, że pracują z uczniami w sposób twórczy. Tyle że to tylko puste hasła. Bo wszystko, co twórcze, odbywa się w szkole w małej salce po lekcjach. Na lekcjach jest tablica, kreda i wygłaszanie prawd objawionych. I lepiej, żeby uczeń z nimi nie dyskutował.

Nie pytał, co by było gdyby?

- Oj, taki uczeń w polskiej szkole ma ciężko. Większość nauczycieli nie oczekuje bowiem od niego, żeby zastanawiał się nad zagadnieniem, tylko żeby udzielił jednej, słusznej odpowiedzi. A jak dziecko drąży, wypytuje, zastanawia się, patrzy na sprawę z różnych punktów widzenia, to zaczyna być irytujące, niewygodne.
Tak więc nauczyciele z reguły twórczych uczniów nie lubią. Zdarza się też, że ich nie zauważają. Dopiero, gdy znajdą się z nimi na jakiś dodatkowych zajęciach wymagających kreatywności, mówią: "Ależ ten Jasiek, co tak cicho siedzi na lekcjach, ma pomysły. Nigdy bym nie przypuszczała. Za to Kaziu, który ma same piątki, w ogóle nie umiał sobie z tym problemem poradzić".

A jak sobie poradzić z takimi nauczycielami?

- Uważam, że obowiązek kształtowania kreatywności u uczniów powinien być włączony w system pracy nauczycieli. Powinni zrozumieć, jaka to ważna umiejętność. To zmuszanie do myślenia poprzez skojarzenia, analizowanie, abstrahowanie. To przecież jest niezbędne w szkole na każdej lekcji, nie wspominając już o dorosłym życiu!
Mam nadzieję, że oferowane przez nas szkolenia czy propagowanie twórczego myślenia przez takie akcje jak Festiwal Kreatywności spowodują, że w szkołach coś drgnie. W tym tygodniu nasi pracownicy będą za darmo prowadzić warsztaty kreatywności w 30 szkołach. Nauczycielom się wydaje, że wiedzą, co to jest pracować twórczymi metodami. Przynoszą na lekcje obrazki i mówią dzieciom: "Pokażcie mi na nich wszystkie rzeczy do jedzenia". I na tym zabawa się kończy. Tymczasem mogą powiedzieć: "Pokażcie mi wszystkie rzeczy twarde i większe od krzesła". Dzieci zaczynają myśleć niekonwencjonalnie. Spierać się, zastanawiać. Część uważa, że człowiek nie podlega tej kategorii; część, że tak, bo ma kości - więc jest twardy. Zaczyna się burza mózgów.
Rozwijając kreatywność, poloniści mogą kazać uczniom pisać trzy rozpoczęcia do jednego wypracowania. Nauczyciele powinni też koniecznie zmienić swoje relacje z uczniami z: ekspert - laik, na ekspert - nowicjusz. Muszą zrozumieć, że dzieci potrafią być mądrzejsze od dorosłych. I to już w przedszkolu. Idę o zakład, że niejeden pięciolatek wie więcej o dinozaurach i Kosmosie, niż jego pani.

Olga Szpunar

Źródło: Gazeta Wyborcza Kraków